معنای زندگی

معنای زندگی

چگونه معنای زندگی خود را انتخاب کنیم؟


درباره معنای زندگی(+) در کتاب “انسان در جستجوی معنا” روان‌پزشک و متخصص مغز و اعصاب ویکتور فرانکل، دشواری‌های حضور در یک اردوگاه کار اجباری در طول جنگ جهانی دوم مطالبی آورده شده است.

جالب این‌جاست که فرانکل در کتابش نوشت:” کسانی که در اردوگاه‌های کار اجباری بیشتر زنده ماندند، کسانی نبودند که از نظر جسمی قوی بودند یا هوش خاصی داشتند،  بلکه کسانی بودند که برای زندگی‌شان معنا یافته بودند.”

نویسندگان امروزی درباره معنای زندگی چه می‌گویند؟

دیدگاه فرانکل درباره معنی زندگی

“ما که در اردوگاه‌های کار اجباری زندگی می‌کردیم به یاد داریم افرادی در زندان‌ها بودند که به بقیه سر می‌زدند و از آن‌ها دلجویی می‌کردند و آخرین تکه نان خود را به آن‌ها می‌دادند. شاید تعداد آنها اندک بود، اما اثبات کافی بر این است که همه چیز را می‌توان از یک انسان گرفت، به جز سه چیز: آخرین آزادی‌های انسانی، انتخاب نگرش خود در هر شرایط خاص و انتخاب مسیر خود.

پیام فرانکل در نهایت حاوی امید است: حتی در بی منطق‌ترین، دردناک‌ترین شرایط، باز هم می‌توان به زندگی معنا داد و هم‌چنین رنج نیز می‌تواند معنا و مفهوم داشته باشد.

زندگی در اردوگاه کار اجباری به فرانکل آموخت که انگیزه اصلی ما در زندگی نه لذت است، همان‌طور که فروید معتقد بود، و نه قدرت است همان‌طور که آدلر معتقد بود. بلکه انگیزه ما که جلوی خودکشی ما را می‌گیرد، معنی است.

پس از آزادی یهودیان از اردوگاه، فرانکل مکتب لوگوتراپی یا معنا‌درمانی را بنیان نهاد، که  به عنوان “سومین مدرسه روان درمانی وین” بعد از مکاتب فروید و آدلر معرفی می‌شود. هدف از لوگوتراپی انجام تجزیه و تحلیل وجودی از شخص و در نتیجه کمک به او در کشف معنای زندگی او است.

از نظر فرانکل ، معنی را می توان از طریق:

  1. تجربه واقعیت با تعامل واقعی با محیط و دیگران
  2. اضافه کردن چیزی به دنیا از طریق خلاقیت و ابراز وجود
  3. تغییر نگرش در مواجهه با شرایطی که نمی‌توانیم تغییر دهیم.

اما نکته کلیدی در نظریات فرانکل این گفته وی است: “معنا چیزی نیست که از زندگی انتظار داریم،  بلکه آنچه است که زندگی از ما انتظار دارد.”

نظر ویل دورانت، نویسنده کتاب “درباره معنای زندگی”

ویل دورانت، تاریخ نگار، فیلسوف و نویسنده امریکایی است. کتاب ” درباره معنای زندگی”  با این موضوع شروع می‌شود که فردی از نویسنده کتاب می‌خواهد دلایلی به او بدهد که از خودکشی منصرف شود. دورانت در آن وقت پاسخ‌هایی کلیشه‌ای به آن فرد می‌دهد اما بعدا کار جالبی انجام می‌هد! او به افراد مشهور از جمله گاندی، جورج برنارد شاو، آندره موروئا، جواهر لعل نهرو نامه‌هایی می‌فرستد و از آن‌ها در این زمینه نظر می‌خواهد. کتاب به سه قسمت تقسیم می‌شود و هرکدام شامل فصل‌هایی است. بیل دورانت در کتاب “درباره معنای زندگی” به مسائلی چون “مسئله و دین” ، “مسئله و تاریخ” ، ” مسئله و علم” و … می‌پردازد و با اطمینان می‌گویم که خواندن این کتاب خالی از لطف نیست. در زیر چند خلاصه‌ از جواب‌های خاص افراد اندیشمند را می‌آوریم:

·         اچ. ال. منکن(خبرنگار، طنزپرداز و منتقد اهل ایالات متحده ی آمریکا)

از من پرسیده‌اید مایه تسلی و خرسندی من در زندگی چیست و چرا به زندگی ادامه می‌دهم.؟ به همان دلیلی که یک مرغ به نشستن روی تخم‌مرغ‌ها ادامه می‌دهد! اینکه زندگی چه معنایی می‌تواند داشته باشد را نمی‌دانم؛ ولی تمایل دارم گمان کنم زندگی هیچ معنایی ندارد. فقط می‌دانم که زندگی لااقل برای من در حالی که طول کشید، سرگرم‌کننده و نشاط انگیز بود.

·         سینکلر لوئیس(رمان‌نویس، داستان‌نویس و نمایش نامه‌نویس آمریکایی)

من فکر می‌کنم اعتقاد به این‌که به دین نیاز است تا زندگی را شایسته زیستن کند، یا در غم‌ها مایه تسلی خاطر شود اشتباه است، مگر در مورد کسانی که با دین بار آمده‌اند و اگر در بزرگسالی آن را از دست بدهند متوجه نمی‌شوند کل تفکرشان با آن پرورش پیدا کرده است. با این حال من از زندگی لذت می‌برم همان‌طور که از تماشای یک نمایش بدون دانستن سازنده آن و طول ساعات آن لذت میبرم.

·         موهانداس کی.گاندی (رهبر سیاسی و معنوی هندی‌ها)

زندگی در چشم من واقعی است. چه ایمان دارم که زندگی شعله‌ای است از وجود الهی. دین هم در فراخ‌ترین معنایش به ما کمک می‌کند نظری به ذات‌الوهی داشته باشیم. این بینش بدون پرورش دادن کامل حس اخلاقی ناممکن است. از این رو در نظر من دین و اخلاق مترادف هستند. تلاش برای نیل به حقیقت و کمال مرا سرپا نگه می‌دارد و این تلاش منبع هر الهام و انرژی‌ای است که من دارم.

اما ویل دورانت در قسمت‌های پایانی کتاب می‌گوید بهترین پاسخ را از زندانی محکوم به حبس ابد در زندان سینگ سینگ نیویورک گرفته است. پاسخ وی به این شرح است:

“من یک محکوم به حبس ابد در پاسخ به پرسش فیلسوف می‌گویم که معنی زندگی برای من بستگی دارد به توانایی‌ام در تشخیص حقایق بزرگ زندگی و آموختن درس‌هایی که زندگی به ما می‌آموزد. خلاصه اینکه زندگی فقط از این جهت ارزش دارد که من سعی می‌کنم برای ارزشمند کردن آن تلاش کنم. می‌خواهم بگویم زندگی حتی پشت دیوار‌های زندان هم می‌تواند جالب و ارزشمند باشد، به همان اندازه که برای افراد خارج زندان است. در اینجا همه چیز بستگی دارد به ایمانی که انسان برای درستی و استواری فلسفه خود دارد.حقیقت زیبا نیست. زشت هم نیست. اصلا چرا باید یکی از این‌ها باشد؟ حقیقت حقیقت است. همانطور که عدد و رقم، عدد و رقم است. اگر کسی بخواهد درآمد کسب و کار خود را بسنجد، عدد و رقم را مقصر نمی‌کند و نمی‌گوید آن‌ها ناخوشایندند. پس چرا حقیقت را محکوم می‌کنیم وقتی حقیقت فقط به ما خدمت کرده…”

نتیجه‌گیری

یکی از پرسش‌های مهم پیش‌روی انسان، پرسش درباره معنای زندگی است. معناداری یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های وجودی انسان است که در تمام اعصار مورد توجه او بوده است؛ اما در عصر حاضر چیستی معنای زندگی به علل مختلف از جمله محوریت انسان به جای خدا و نسبی شدن اخلاق، اهمیت ویژه ای یافته است. هنگامی که دین نقش کمرنگی در زندگی انسان داشته باشد یا اصلاً نقشی نداشته باشد، فرد با وجود گستردگی و برخورد هر روزه با اموری چون ترس، رنج، شرور و مرگ و در عین حال نداشتن پاسخ مناسبی برای آن، ممکن است زندگی را بدون معنا بداند و به پوچی برسد. بنابراین انسان امروزی دغدغه معنا دارد و با این پرسش مواجه است :”آیا زندگی معنادار است ” و ” اگر معنادار است، معنای آن چه می‌تواند باشد؟”

0 پاسخ

پاسخ دهید

میخواهید به بحث بپیوندید؟
مشارکت رایگان.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *